Mija dokładnie 3 lata, odkąd fundacja rodzinna została wprowadzona do polskiego porządku prawnego. Z perspektywy rynkowej to nowe rozwiązanie okazało się ogromnym sukcesem – jak wynika z najnowszego raportu „Trzy lata fundacji Rodzinnej” autorstwa Business Insider Polska, kancelarii Tomczykowski Tomczykowska oraz UniCredit, do sądów trafiło już ponad 7 tys. wniosków o rejestrację. Rosnąca popularność tego wehikułu sukcesyjnego przyciągnęła jednak baczną uwagę fiskusa. Ministerstwo Finansów opublikowało właśnie założenia projektu nowelizacji (UD447), który ma na celu uszczelnienie systemu i wyeliminowanie nadużyć. Jakie zmiany czekają fundatorów i dlaczego eksperci rynkowi apelują o rozwagę przy nowelizowaniu przepisów?

Fundacja rodzinna to nie wehikuł optymalizacyjny

Raport przygotowany przez Business Insider Polska, kancelarię Tomczykowski Tomczykowska oraz UniCredit obala najpoważniejsze mity narosłe wokół tej instytucji. Największym zagrożeniem dla stabilności systemu jest traktowanie fundacji wyłącznie jako narzędzia do unikania opodatkowania, na przykład przy transakcjach sprzedaży biznesu. Jak podkreślają eksperci, fundacja rodzinna została powołana do wielopokoleniowej akumulacji, profesjonalnego zarządzania majątkiem i ochrony kapitału, a nie do krótkoterminowej optymalizacji podatkowej.

Instrumentalne wykorzystywanie przepisów spotyka się ze stanowczą reakcją organów państwowych. Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) dysponuje ogólną klauzulą przeciwko unikaniu opodatkowania (GAAR) i w uzasadnionych przypadkach (np. gdy fundacja zakładana jest tuż przed sprzedażą udziałów, bez faktycznego celu sukcesyjnego) odmawia wydawania opinii zabezpieczających. Z danych udostępnionych w raporcie wynika, że kontrola fiskalna wyraźnie przyspiesza – tylko w 2025 r. przeprowadzono aż 420 czynności sprawdzających wobec fundacji rodzinnych.

Uszczelnienie systemu: 36 miesięcy karencji i wyższy CIT

W odpowiedzi na identyfikowane schematy podatkowe, Ministerstwo Finansów zapowiedziało nowelizację ustaw o PIT i CIT. Zgodnie z założeniami projektu opublikowanego w Wykazie Prac Legislacyjnych (nr UD447), preferencyjne opodatkowanie fundacji ma zostać ściśle powiązane z wymogiem czasowym. Kluczową zmianą jest wprowadzenie 36-miesięcznego okresu karencji (tzw. lock-up). Oznacza to, że zbycie majątku wniesionego do fundacji przed upływem 3 lat będzie skutkowało utratą zwolnienia podatkowego.

Dodatkowo, resort finansów planuje podwyższenie stawki podatku CIT z 15% do 19% w odniesieniu do świadczeń wypłacanych beneficjentom, ukrytych zysków oraz mienia wydawanego w związku z rozwiązaniem fundacji. Zmiany mają objąć również włączenie fundacji w reżim przepisów o zagranicznej jednostce kontrolowanej (CFC) oraz usunięcie luk związanych z wykorzystywaniem podmiotów transparentnych podatkowo w strukturach zagranicznych.

Fundacja rodzinna to krok w dobrą stronę dla firm wieloosobowych

Projekt nowelizacji przewiduje jednak także rozwiązania wyczekiwane przez rynek. Ministerstwo planuje objąć zwolnieniem z podatku PIT świadczenia otrzymywane przez zstępnych rodzeństwa, które wspólnie założyło fundację rodzinną. To niezwykle istotna zmiana, ponieważ w realiach polskiej gospodarki wiele firm opiera się na wspólnictwie braci czy sióstr. Dotychczasowa konstrukcja przepisów faworyzowała zstępnych pojedynczego fundatora, co w przypadku wielogałęziowych firm rodzinnych generowało niepotrzebne koszty i komplikowało procesy sukcesyjne.

Eksperci apelują o stabilność prawa

Mimo konieczności eliminowania nadużyć, zapowiedzi Ministerstwa Finansów budzą rezerwę wśród doradców podatkowych. Eksperci zwracają uwagę, że proponowane rozwiązania w dużej mierze stanowią powrót do przepisów, które w 2025 r. spotkały się z wetem prezydenta. Niepokój budzi zwłaszcza podwyżka stawki CIT do 19%. Narzędzie to ma charakter nieselektywny – uderzy finansowo nie tylko w podmioty wykorzystywane instrumentalnie, ale również w te fundacje, które rzetelnie gromadzą kapitał i realizują długoterminowe cele sukcesyjne.

Liczby mówią zresztą same za siebie: na 927 złożonych dotąd wniosków o interpretacje oraz 77 opinii zabezpieczających KAS, ogromna większość jest rozpatrywana pozytywnie. Przedsiębiorcy szukają w tych wnioskach pewności prawnej przy bieżących operacjach, a nie schematów omijania prawa. Praktycy rynku podkreślają, że państwo dysponuje już skutecznymi narzędziami do zwalczania ewentualnych patologii (na czele z klauzulą GAAR). Wszelkie zmiany w opodatkowaniu powinny mieć charakter ostrożnej ewolucji, a nie gwałtownych reform rzutujących na lata 2026 i 2027.

Zachodnie wzorce: pewność prawa zamiast legislacyjnych eksperymentów

Warto w tym kontekście spojrzeć na rynki europejskie, gdzie fundacje rodzinne funkcjonują z powodzeniem od dekad. W państwach takich jak Niemcy, Austria (słynne Familienstiftung, Privatstiftung) czy Holandia (wehikuły typu Stichting Administratiekantoor – STAK lub Familiestichting), instytucje te stanowią solidny fundament gospodarki oparty na absolutnej pewności prawa. Fundatorzy krajowi oraz zagraniczni nie muszą obawiać się drastycznych zmian w stawkach podatkowych zaledwie rok po utworzeniu fundacji.

Co kluczowe, w dojrzałych systemach zachodnich przepisy są weryfikowane pod kątem ich celowości – skutecznie wspierają rzeczywistą sukcesję i chronią przedsiębiorstwa przed rozdrobnieniem, uniemożliwiając jednocześnie używanie ich jako agresywnych tarcz podatkowych. Polski ustawodawca powinien czerpać z tych sprawdzonych, przewidywalnych wzorców, budując długofalowe zaufanie, zamiast traktować krajowe fundacje rodzinne jak poligon doświadczalny. Właściwy, stabilny kierunek legislacyjny sam w sobie zniechęci do prób optymalizacji i umocni pozycję uczciwych fundatorów.

Zarządzanie majątkiem w obliczu ciągłych wahań legislacyjnych wymaga chłodnej analizy i precyzyjnego doradztwa. Jeśli chcesz rzetelnie zweryfikować, czy Twoja struktura sukcesyjna pozostanie bezpieczna wobec planowanych zmian ustawowych, skontaktuj się ze specjalistami Spółki Doradztwa Podatkowego Eres.

Opracował: Mikołaj Sadowski, mikosadowski@eres.pl, tel. kom. +48 571-600-114
#FundacjaRodzinna #Sukcesja #Podatki #Fiskus #CIT #PIT #ZmianyWprawie #DoradztwoPodatkowe #Eres