Zanim przeanalizujemy, czym dokładnie jest fundacja rodzinna w organizacji i jakie ryzyka niesie brak jej wpisu do KRS, przypominamy, że kompendium wiedzy o prawidłowym funkcjonowaniu tego podmiotu znajdziesz w naszym artykule głównym, szczegółowo opisującym, jak od podstaw działa fundacja rodzinna.

Założenie fundacji rodzinnej to ważny krok w planowaniu sukcesji oraz ochrony majątku rodzinnego. Jednak sam akt notarialny powołujący podmiot nie wystarcza. Aby organizacja mogła w pełni funkcjonować i korzystać ze zwolnień podatkowych, musi zostać wpisana do rejestru w terminie 6 miesięcy od dnia sporządzenia aktu założycielskiego (art. 23 ust. 3 ustawy).

Fundacja rodzinna w organizacji – co się dzieje w przypadku braku wpisu?

Jeśli w ciągu 6 miesięcy od aktu założycielskiego nie nastąpi wpis do rejestru, podmiot pozostaje w statusie „w organizacji”. Niestety w takiej sytuacji:

• nie korzysta on ze zwolnień podatkowych przewidzianych dla pełnoprawnych fundacji rodzinnych (art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT),
• jest traktowany jak standardowy podatnik CIT,
• ma bezwzględny obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych, sporządzania sprawozdań finansowych i składania deklaracji.

Zasady likwidacji niezarejestrowanego podmiotu

Organizacja, która nie została na czas zarejestrowana, nie uzyskuje osobowości prawnej. W praktyce wymusza to przeprowadzenie formalnej likwidacji według zasad wskazanych w Kodeksie spółek handlowych (odpowiednie stosowanie przepisów o likwidacji spółek kapitałowych) oraz ustawie o fundacji rodzinnej.

Proces likwidacyjny musi objąć:

• Podjęcie uchwały fundatora o rozwiązaniu podmiotu,
• Powiadomienie sądu rejestrowego o przerwaniu procesu rejestracji,
• Sporządzenie sprawozdania likwidacyjnego oraz ścisłe rozliczenie majątku,
• Przeniesienie pozostałego mienia z powrotem na fundatora.

Skutki podatkowe, jakie niesie fundacja rodzinna w organizacji

Rok 2023 (założenie podmiotu i wniesienie nieruchomości)

Zarząd powinien bezwzględnie otworzyć księgi rachunkowe i rozpoznać wniesiony majątek. Co istotne – przy wniesieniu nieruchomości nie ma zwolnienia z CIT, ponieważ rejestracja nie została ukończona. Organy skarbowe mogą uznać ten fakt za nieodpłatne przysporzenie (przychód podatkowy w organizacji wyliczany na bazie wartości rynkowej).

Fundacja rodzinna w organizacji w roku 2024 i kolejnych

Przeciągający się proces lub jego zaprzestanie rodzi obowiązek rozliczenia klasycznego CIT oraz tworzenia sprawozdań finansowych. Zignorowanie tych obowiązków to wysokie ryzyko odpowiedzialności karno-skarbowej.

Likwidacja i ostateczny zwrot majątku

Majątek przekazywany z powrotem do rąk fundatora jest traktowany jako przychód (według wartości rynkowej mienia). Kosztem uzyskania jest jedynie historyczny wydatek nabycia poniesiony wcześniej przez fundatora. Jeżeli wniesiono nieruchomość nabytą kilkanaście lat temu za niską stawkę, a dziś jej wartość drastycznie wzrosła, wygeneruje to olbrzymi dochód do opodatkowania w podatku CIT.

Fundacja rodzinna w organizacji a „dualizm” przy wycofaniu nieruchomości

Najpoważniejsze kontrowersje budzi sytuacja wycofywania majątku (np. gruntów, budynków) w procesie likwidacji. Jednostka taka wypada z korzystnego reżimu podatkowego, co generuje serię problemów prawnych:

CIT – pytania i hipotezy audytowe

• Czy zwrot nieruchomości do fundatora to „wydanie majątku likwidacyjnego”, gdzie przychodem jest wartość rynkowa a kosztem jedynie wydatek historyczny?
• A może należy zastosować zasady ogólne dotyczące spółek kapitałowych w organizacji?
• Czy KAS może potraktować całość operacji jako nieodpłatne świadczenie na rzecz założyciela?

VAT – obowiązki, jakie ma fundacja rodzinna w organizacji

• Czy przekazanie budynku to czynność podlegająca podatkowi VAT jako nieodpłatne wydanie towaru?
• Co w sytuacji, gdy podmiot nie rozpoczął działalności i nie odliczał wcześniej VAT od kosztów transakcyjnych?
• Czy w przypadku braku czynnej rejestracji VAT organ podatkowy uzna tę operację za ukrytą dostawę?

Dlaczego warto działać z profesjonalistami?

Brak uzyskania wpisu do KRS to nie tylko stracony czas, ale też otwarte drzwi do ogromnych problemów z fiskusem:

• Brak wpisu oznacza brak kluczowych zwolnień podatkowych.
• Opieszałość w sprawozdawczości to prosta droga do postępowań karno-skarbowych.
• Nieprzemyślana likwidacja generuje podatek dochodowy mierzony od rynkowej wartości wyprowadzanego majątku.