Zabezpieczenie majątku pokoleniowego staje się coraz większym wyzwaniem dla polskich inwestorów. Sprawdź, jak krok po kroku przebiega dziedziczenie instrumentów finansowych, jak wycenić spadek i o jakich terminach podatkowych należy bezwzględnie pamiętać.

Wizualizacja koncepcyjna, wygenerowana z użyciem AI.

Ze względu na coraz większe bogacenie się społeczeństwa i równolegle rosnącą świadomość finansową coraz częściej można spotkać się ze zjawiskiem dziedziczenia instrumentów finansowych. Ten artykuł to część pierwsza minicyklu poruszająca kwestie związane z opodatkowaniem takiego dziedziczenia. W tym minicyklu omówione zostanie:

• Opodatkowanie dziedziczenie instrumentów finansowych „klasycznych” ;
• Opodatkowanie rachunków emerytalnych – IKE/IKZE/PPK PPE ;
• opodatkowanie kryptowalut.

W ostatnim rozdziale znajdziesz przydatne wskazówki jak przygotować się do dziedziczenia inwestycji – jakie konkretnie kroki podjąć.

Dziedziczenie instrumentów finansowych – zasady ogólne

Reguły opodatkowania otrzymanych w spadku instrumentów finansowych reguluje ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2026 r. poz. 478) zwanej dalej ustawą o PoSiD

Wg. zapisów ustawy rachunek maklerski na którym znajdują się dziedziczone instrumenty finansowe należy rozumieć właściwie jako „zestaw” praw majątkowych. W jego poczet zaliczyć można m.in.:

• środki pieniężne na rachunku ;
• jednostki uczestnictwa – instrumenty finansowe takie jak akcje, obligacje, ETF itp.
• inne prawa np. prawa z niezrealizowanych dywidend czy prawa poboru

Dla każdego z rodzajów składniku spadku należy określić podstawę ewentualnego opodatkowania tzn. dokonać wyceny na dzień powstania obowiązku podatkowego.

Datą powstania obowiązku podatkowego będą:

• Dzień uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku
• Dzień zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia – APD
• Dzień wydania europejskiego poświadczenia spadkowego – EPS

Data ta jest kluczowa również w kontekście odsprzedaży instrumentów przez spadkobiercę – gdyż wartość danego instrumentu w tym dniu jest jednocześnie równa kosztowi uzyskania przychodu w momencie sprzedaży danego instrumentu.

Wycena podatkowa spadku a dziedziczenie instrumentów finansowych

Podstawę opodatkowania w kontekście dziedziczonych instrumentów finansowych i innych praw majątkowych stanowi ich wartość rynkowa na dzień powstania obowiązku podatkowego.

W zależności od prawa majątkowego metoda wyceny będzie inna.

Wycena środków pieniężnych

Wycena dziedziczonych środków na rachunkach maklerskich jest najprostsza. Środki pieniężne wyceniane są wg. średniego kursu NBP danej waluty w dniu powstania obowiązku podatkowego.

Wycena i dziedziczenie instrumentów finansowych (akcje, ETF)

Wycenę dziedziczonych instrumentów finansowych dokonuje się na podstawie ich rynkowej wartości. W tym celu przyjmuje się kurs zamknięcia z danego dnia a jeśli w danym dniu instrument nie był notowany (np. w weekend) to stosowany jest kurs odniesienia czyli kurs zamknięcia z poprzedniego dnia notowanego.

Inną dopuszczalną metodą jest metoda średniej arytmetycznej z najlepszych ofert kupna i sprzedaży w danym dniu (ang. mid-price evaluation).

W przypadku instrumentów zagranicznych zasady są te same ale dodatkowo wartość należy przeliczyć zgodnie z kursem średnim NBP z danego dnia.

Wycena praw poboru/ niezrealizowanych praw dywidend

Prawo poboru to prawo akcjonariusza do objęcia nowych akcji przy ich emisji przez dany podmiot z zachowaniem dotychczasowej proporcji posiadanego udziału w kapitale danej spółki.

Wartość poboru określa się jako:

gdzie:

K – kurs rynkowy akcji na dzień otwarcia spadku
E – cena emisyjna nowych akcji
N – liczba jednostkowych praw poboru potrzebnych do objęcia jednej akcji nowej emisji

W przypadku gdy cena emisyjna nie jest jeszcze znana na dzień określenia obowiązku podatkowego to można zastosować wycenę szacunkową.

W sytuacji gdy dany podmiot nie wypłacił należnej udziałowcom dywidendy – im pozostaje prawo do jej otrzymania (to prawo przedawnia się w ciągu 3 lat).

Wartością tego prawa w kontekście spadkobiercy będzie wartość należnej spadkodawcy dywidendy w momencie otwarcia spadku.

Procedura działania przy dziedziczeniu instrumentów finansowych

W tej części opisane zostaną procedury działania w przypadku dziedziczenia instrumentów/środków pieniężnych w zależności skąd one są dziedziczone.

Dokładne wskazówki dotyczące tego jakie kroki możesz podjąć w celu zabezpieczenia swoich interesów w kontekście dziedziczenia instrumentów finansowych znajdziesz w opracowanych przez nas procedurach: Procedura dziedziczenie inwestycji

Klasyczny rachunek maklerski – procedura

Pierwszym krokiem który należy podjąć jest skompletowanie właściwych dokumentów:

• potwierdzających/wskazujących na pokrewieństwo ze spadkodawcą
• wskazujących gdzie rachunek i instrumenty się znajdują – wyciągów, umów między zmarłem a domem maklerskim/inną instytucją finansową

Po skompletowaniu dokumentacji i ustaleniu gdzie dany rachunek się znajduje należy przeprowadzić postępowanie spadkowe i tutaj główne możliwości są dwie:

• Sądowne stwierdzenie nabycia spadku
• Akt poświadczenia dziedziczenia – u notariusza

Oficjalne potwierdzenie nabycia spadku to kluczowy argument przedstawiany następnie instytucji finansowej u której znajdują się środki/instrumenty spadkodawcy. Stanowi podstawę do wydania spadku spadkobiercom.

Po uporządkowaniu samego procesu dziedziczenia można rozpocząć wywiązywanie się z obowiązków podatkowych – zarówno w kontekście złożenia odpowiedniego zeznania jak i opłacenia ewentualnych zobowiązań podatkowych. Co jest kluczowe:

• Ustalenie stopnia pokrewieństwa między spadkobiercą a spadkodawcą – należy pamiętać, iż grupa „zerowa” (zwolnienie z podatku z art. 4a ustawy o PoSiD) nie jest równoznaczna z pierwszą grupą podatkową
• Określenie zobowiązania podatkowego zgodnie z progami i stawkami podatkowymi
• Złożenie właściwego zeznania podatkowego i opłacenie podatku z zachowaniem terminów ustawowych

Minimalna „checklista” krok po kroku:

• Zebranie dokumentów: akt zgonu, dokumenty pokrewieństwa, testament (jeśli jest).
• Przeprowadzenie postępowania spadkowego: sąd (postanowienie) albo notariusz (akt poświadczenia dziedziczenia).
• Zgłoszenie spadku do US – formularz SD-3 lub SD-Z2
• Skontaktowanie się z domem maklerskim zmarłego i pobranie listy wymaganych dokumentów oraz formularzy.
• Złożenie wniosku/dyspozycji spadkobiercy wraz z dokumentami spadkowymi.
• Założenie własnego rachunku maklerskiego, jeśli spadkobierca chce otrzymać instrumenty finansowe a nie środki pieniężne po ich sprzedaży
• Ustalenie z pozostałymi spadkobiercami formy spadku – sprzedaż instrumentów czy ich transfer
• Zrealizowanie dyspozycji w domu maklerskim (transfer/sprzedaż/wypłata).
• Dopilnowanie poprawnego rozliczenia podatkowego – wykazanie kosztów nabycia przy sprzedaży zgodnego z wartością z dnia nabycia spadku

Podsumowanie – dziedziczenie instrumentów finansowych

Jak widać, zarówno procedury jak i metody stosowane przy wycenie i dziedziczeniu instrumentów finansowych są skomplikowane – a dodatkowo spadkobierców/uposażonych wiążą niedługie terminy. W celu zabezpieczenia swoich interesów skonsultuj się z jednym z naszych doradców podatkowych. Zachęcamy również do przeczytania przyszłotygodniowego artykulu zakresu dziedziczenia IKE/IKZE/PPE/PPK a za dwa tygodnie : dziedziczenia kryptowalut.