Ministerstwo Finansów opublikowało założenia do nowelizacji Ordynacji podatkowej w ramach pakietu deregulacyjnego 2.0. Rząd planuje uregulować relacje na linii urząd-podatnik, a kluczowym punktem reformy będą zmiany w czynnościach sprawdzających, które mają zyskać rygorystyczne ramy czasowe i formalne.

Obecne procedury a planowane zmiany w czynnościach sprawdzających

Aktualnie najpopularniejszą formą weryfikacji rozliczeń przedsiębiorców przez organy podatkowe nie są oficjalne kontrole, lecz właśnie czynności sprawdzające. Z danych wynika, że w 2024 roku urzędy przeprowadziły niemal 2,5 miliona takich procedur, podczas gdy sformalizowanych kontroli podatkowych było zaledwie około 17 tysięcy.

Z punktu widzenia urzędników jest to narzędzie bardzo wygodne, jednak dla podatników wiąże się z brakiem pewności prawnej. Obecne przepisy nie precyzują czasu ich trwania, a urząd nie ma obowiązku oficjalnego informowania przedsiębiorcy o rozpoczęciu, zakończeniu ani o finalnych wnioskach z analizy. Powoduje to sytuacje, w których weryfikacja ciągnie się miesiącami w sposób całkowicie nietransparentny.

Najważniejsze zmiany w czynnościach sprawdzających w ramach projektu UD483

Przedstawiony w wykazie prac legislacyjnych projekt (numer UD483), którego przyjęcie przez rząd planowane jest na I kwartał 2027 r., ma ostatecznie uregulować te kwestie, nadając im twarde ramy proceduralne. Najistotniejsze modyfikacje obejmą:

• Sztywny limit czasowy: Wprowadzenie maksymalnego, 3-miesięcznego terminu na zakończenie procedury sprawdzającej.
• Obowiązek informacyjny: Urzędy będą musiały zawiadomić podatnika o rozpoczęciu oraz zakończeniu weryfikacji, podając jednocześnie jej formalny wynik.
• Ochronę prawną podatnika: W sytuacji, gdy w toku działań urząd nie znajdzie nieprawidłowości (lub przedsiębiorca niezwłocznie dostosuje się do zaleceń), podatnik zyska ochronę. Oznacza to brak ryzyka naliczania odsetek za zwłokę i odpowiedzialności karnoskarbowej w razie ewentualnej ponownej weryfikacji tego samego zagadnienia w przyszłości.
• Klarowność zakresu: Doprecyzowanie, co dokładnie podlega badaniu w tym trybie i rozszerzenie dopuszczalnego katalogu środków dowodowych.

Inne rozwiązania w nowelizacji Ordynacji podatkowej

Poza reformą samego procesu sprawdzania rozliczeń, resort finansów zamierza wprowadzić udogodnienia w innych obszarach Ordynacji podatkowej. Nowe przepisy wymuszą na fiskusie korzystanie w pierwszej kolejności z dokumentów i rejestrów, które organ już posiada (lub może pobrać z innych baz), co ograniczy zjawisko wzywania przedsiębiorców do powielania informacji.

Ważną modyfikacją będzie również wydłużenie terminu na wniesienie odwołania od decyzji z obecnych 14 do 30 dni. Dodatkowo urzędy nie będą wszczynać z urzędu postępowań (a już otwarte umorzą), w których kwota potencjalnego uszczuplenia budżetowego nie przekracza 80 zł (pięciokrotność kosztów upomnienia). Obniżona stawka odsetek za zwłokę znajdzie zastosowanie także przy zaległościach wynikających z pierwotnych deklaracji, które złożono po terminie.

Jak przygotować firmę na zmiany w czynnościach sprawdzających?

Nowe otoczenie prawne nakłada na aparat państwowy ramy czasowe, ale równocześnie wymaga od podatników sprawniejszego zarządzania dokumentacją i formalnego odpowiadania na ustalenia fiskusa. Wsparcie profesjonalnego pełnomocnika pozwoli realnie wyegzekwować od organów przestrzegania 3-miesięcznego terminu i zadbać o to, by każda zakończona procedura skutkowała bezwzględnym uzyskaniem ochrony prawnej w zakresie ewentualnych sankcji z kodeksu karnego skarbowego (KKS).

Dodatkowo, zyskany czas – wydłużenie terminu na odwołanie z 14 do 30 dni – stwarza doradcom podatkowym znacznie lepsze warunki do przygotowania merytorycznej argumentacji i kompletnego zgromadzenia dowodów na korzyść przedsiębiorcy.