Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę, która wprowadza w Polsce nowy podatek od nadzwyczajnych zysków dla spółek z sektora paliwowego. Nowe przepisy zakładają 60-proc. opodatkowanie nadmiarowych marż. Dokument został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Ustawa, mimo skierowania w trybie następczym do Trybunału Konstytucyjnego, wchodzi w życie i uruchamia procedurę zmian cenowych na stacjach.

Podatek od nadzwyczajnych zysków a mechanizm obniżek na stacjach

Wpływy z nowej daniny, szacowane przez Ministerstwo Finansów na 4 mld zł rocznie, mają sfinansować koszty programu osłonowego (tzw. pakiet „CPN”). Mechanizm ten polega na redystrybucji środków z sektora produkcyjnego w celu pokrycia luki budżetowej powstałej w wyniku planowanego obniżenia stawek VAT i akcyzy na paliwa detaliczne.

Kto faktycznie zapłaci za podatek od nadzwyczajnych zysków?

Regulacja wywołuje asymetryczne skutki finansowe w zależności od profilu uczestnika rynku:

• Konsument detaliczny (B2C): Gospodarstwa domowe odnotują bezpośredni spadek kosztów transportu. Niższe ceny paliwa mogą krótkoterminowo osłabić presję inflacyjną w koszyku dóbr konsumpcyjnych.
• Sektor B2B i logistyka: Dla przedsiębiorstw będących czynnymi podatnikami VAT obniżka tej daniny jest obojętna (podatek podlega odliczeniu w deklaracjach JPK_V7). Z punktu widzenia kosztów operacyjnych firm transportowych, rzeczywistą i wymierną oszczędnością będzie wyłącznie spadek akcyzy.
• Rynek kapitałowy: Transfer 4 mld zł z kapitałów spółek paliwowych (w tym Orlenu) do budżetu państwa obniża wartość wewnętrzną i wyceny giełdowe tych podmiotów. Koszt reformy ponoszą w efekcie inwestorzy – w tym przyszli emeryci oszczędzający za pośrednictwem Otwartych Funduszy Emerytalnych (OFE) oraz Pracowniczych Planów Kapitałowych (PPK).

Długoterminowe skutki dla gospodarki i reakcja rynku hurtowego

Podatki sektorowe nakładane na marże niosą ze sobą ryzyko zniekształcenia rynku. Utrata 60 proc. rentowności powyżej ustalonego progu może stanowić dla producentów impuls do podniesienia bazowych cen hurtowych paliw w celu ochrony nominalnego wyniku netto. Jeśli koncerny paliwowe zdecydują się na korektę cenników w hurcie, pozytywny dla odbiorców końcowych efekt niższej akcyzy ulegnie marginalizacji, co w perspektywie kilku kwartałów może doprowadzić do ponownego wzrostu cen na stacjach.

Tło prawno-konstytucyjne ustawy paliwowej

Decyzja o podpisaniu ustawy wynikała z chęci uniknięcia blokady obniżek na stacjach. Złożenie podpisu umożliwiło wejście w życie pakietu „CPN”, jednak prezydent zdecydował się na jednoczesne skierowanie przepisów w trybie następczym do Trybunału Konstytucyjnego. Głównym zarzutem prawnym podnoszonym wobec nowelizacji jest naruszenie konstytucyjnej zasady lex retro non agit (niedziałania prawa wstecz), ponieważ podstawa wymiaru podatku pośrednio opiera się o wyniki finansowe z minionych okresów.