W obrocie gospodarczym nierzadko dochodzi do sytuacji, gdy transakcja przeprowadzana jest przez podmioty w ten czy inny sposób powiązane ze sobą. Transakcje te – ich zasadność, warunki, sposób przeprowadzenia – budzą szczególne zainteresowanie organów podatkowych, zarówno na gruncie prawa międzynarodowego, jak i lokalnego. Z punktu widzenia prawa międzynarodowego, transakcje między podmiotami powiązanymi są istotne ze względu na ryzyko zaniżenia podstawy opodatkowania lub wręcz próby uniknięcia opodatkowania w transakcjach transgranicznych. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) przedstawiła raport z rekomendacjami działań, jakie powinny podjąć państwa w celu zapobiegania unikaniu opodatkowania i przenoszeniu zysków do rajów podatkowych (określany jako Projekt BEPS od ang. Base Erosion and Profit Shifting). W równym stopniu zasadność i warunki przeprowadzenia transakcji między podmiotami powiązanymi są przedmiotem zainteresowania lokalnych organów podatkowych.

Wizualizacja koncepcyjna, wygenerowana z użyciem AI.

Obowiązki podatkowe i definicja transakcji kontrolowanej

Po pierwsze, występowanie powiązań między podmiotami może skutkować pewnymi obowiązkami podatkowymi. W sytuacji, gdy powiązania pomiędzy stronami transakcji wywierają wpływ na cenę, wynagrodzenie, wynik finansowy czy wskaźnik finansowy transakcji, mamy do czynienia z cenami transferowymi (zamiennie stosowane jest również pojęcie cen transakcyjnych).

Dodatkowo ustawy o podatku dochodowym wprowadzają definicję transakcji kontrolowanej, a więc takiej, której warunki zostały ustalone w wyniku powiązań. Transakcję kontrolowaną identyfikuje się na podstawie rzeczywistych zachowań stron transakcji, zaś jej wartość określa się na podstawie otrzymanych lub wystawionych faktur dotyczących danego roku podatkowego, umów lub innych dokumentów (gdy faktura nie została wystawiona lub w przypadku transakcji finansowych), otrzymanych lub przekazanych płatności (gdy nie jest możliwe określenie wartości transakcji na podstawie faktur czy umów). W myśl ustaw o podatku dochodowym występowanie powiązań między podmiotami wywołuje skutek w postaci transakcji kontrolowanej i ceny transakcyjnej, a tym samym może generować rygorystyczne obowiązki podatkowe.

Podmioty powiązane a zasada ceny rynkowej (arm’s length)

Ceny transferowe powinny być ustalane na warunkach, jakie ustaliłyby między sobą podmioty niepowiązane (zasada arm’s length). Jeśli warunki te różnią się, organ podatkowy określa dochód lub stratę podatnika bez uwzględniania warunków wynikających z powiązań. Przesłanką samodzielnego ustalenia dochodu przez organ podatkowy powinno być uzasadnione przekonanie, że kierując się racjonalnymi ekonomicznymi pobudkami, podmioty niemające powiązań nie zawarłyby transakcji na określonych warunkach.

Podstawą oszacowania dochodu podatnika przez organ podatkowy nie może być natomiast trudność weryfikacji ceny transferowej przez urząd czy sam brak porównywalnych transakcji występujących pomiędzy podmiotami niepowiązanymi w podobnych okolicznościach. Jakie więc konkretne skutki dla podatników rodzi występowanie powiązań? Przeanalizujmy to po kolei, od najmniejszego do największego zakresu obowiązków.

Informacja ORD-U

Na podstawie art. 82 § 1 Ordynacji podatkowej, osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą są obowiązane do sporządzenia i przekazywania – bez wezwania przez organ podatkowy – informacji o umowach zawartych z nierezydentami w rozumieniu przepisów prawa dewizowego.

Jak czytamy z kolei w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 24 grudnia 2002 r. w sprawie informacji podatkowych, informację ORD-U o umowach z nierezydentami przekazuje się, jeśli strony tych umów są ze sobą bezpośrednio lub pośrednio powiązane (chodzi o udział w zarządzaniu lub kontroli albo posiadanie co najmniej 5% kapitału) oraz umowy te zawarte zostały w danym roku podatkowym, a suma należności i zobowiązań z tych umów przekroczyła 300 000 EUR (dla jednego nierezydenta). Informację przesyła się w terminie 3 miesięcy od zakończenia roku podatkowego. Sankcją za niezłożenie informacji, zgodnie z art. 80 kodeksu karnego skarbowego, jest kara grzywny w wysokości do 120 stawek dziennych.

Informacja o cenach transferowych TPR-C/TPR-P

Podmioty dokonujące transakcji opisanych w art. 11n pkt 1-2 i 10-12 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (art. 23z pkt 1-1a i 9-11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych), a więc transakcji wyłącznie między podmiotami krajowymi lub wyłącznie z położonymi na terytorium RP zagranicznymi zakładami, polegających na „refakturowaniu” kosztów, stanowiących usługi o niskiej wartości dodanej lub dotyczących pożyczek (kredytów, emisji obligacji), są zobowiązane do sporządzenia i przekazania naczelnikowi urzędu skarbowego informacji o cenach transferowych.

Informacja ta zawiera ogólne dane finansowe podmiotu oraz informacje dotyczące podmiotów powiązanych i transakcji kontrolowanych. Informację przekazuje się w terminie 11 miesięcy od zakończenia roku podatkowego (przy czym dla roku podatkowego rozpoczynającego się po 31 grudnia 2021 r., termin złożenia TPR-C/TPR-P został jednorazowo wydłużony do 31 stycznia 2024 r.). Sporządzenie TPR-C/TPR-P zwalnia z obowiązku sporządzenia informacji ORD-U, z wyjątkiem zrealizowanych w trakcie roku transakcji z podmiotami mającymi miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd na terytorium stosującym szkodliwą konkurencję podatkową (art. 82 §1c Ordynacji podatkowej).

Lokalna dokumentacja cen transakcyjnych (local file)

Kolejnym obowiązkiem wynikającym z powiązań może być konieczność sporządzenia lokalnej dokumentacji cen transakcyjnych (local file). Podatnik zobowiązany jest do jej przygotowania w ciągu 10 miesięcy od zakończenia roku podatkowego, a w przypadku wezwania przez organ podatkowy – musi przedstawić dokumentację cen transferowych w ciągu 14 dni od doręczenia żądania.

W przypadku sporządzenia dokumentacji lokalnej zwiększa się zakres informacji zawartych w TRR-C/TPR-P. Oprócz ogólnych danych, powinna ona również zawierać określenie zastosowanych w transakcjach kontrolowanych metod wyceny, precyzyjne dane finansowe podmiotu, a także oświadczenie, że lokalna dokumentacja została sporządzona zgodnie ze stanem rzeczywistym, a same ceny ustalane zostały na rygorystycznych warunkach rynkowych.

Grupowa dokumentacja cen transakcyjnych (master file) i Country-by-Country Reporting

W przypadku podmiotów należących do grup kapitałowych, oprócz obowiązku sporządzenia własnej lokalnej dokumentacji, może wystąpić również obowiązek posiadania grupowej dokumentacji cen transferowych (master file). Dokumentację tę podatnik powinien otrzymać w ciągu 12 miesięcy od zakończenia roku podatkowego.

Z kolei w przypadku grup kapitałowych, których skonsolidowane sprawozdanie wykazuje za rok obrotowy przychody w wysokości 750 mln EUR (lub 3,25 mld PLN), istnieje również obowiązek przygotowania raportowania Country-by-Country-Reporting (CBC-R). Zostało ono wprowadzone w ramach wspomnianego Projektu BEPS i ma na celu zapobieganie transferom zysków do rajów podatkowych. Raport zawiera dane o wielkości prowadzonej przez grupę działalności, zrealizowanych przychodów czy miejscach operacji.

Na wszystkich podmiotach należących do takiej grupy spoczywa obowiązek przekazania do naczelnika urzędu skarbowego informacji CBC-P (wskazującej podmiot raportujący). Zawiadomienia te przekazuje się w terminie 3 miesięcy od zakończenia roku podatkowego, a kara za zignorowanie tego obowiązku może sięgać nawet 1 mln zł.

Opracowała: Ewa Łozińska, doradca podatkowy nr wpisu 12249, msadowski@eres.pl, tel. 503 158 828
#CenyTransferowe #DokumentacjaPodatkowa #Podatki #KKS #GrupaKapitałowa #CIT