Chcąc odpowiedzieć na pytanie, kto sporządza dokumentację cen transferowych, w pierwszej kolejności należy przeprowadzić rzetelną analizę powiązań wewnątrz firmy oraz firmy z podmiotami zewnętrznymi.

Wizualizacja koncepcyjna, wygenerowana z użyciem AI.

Definicje powiązań w przepisach podatkowych

Informacji na temat tego, jak rozumieć powiązania, dostarczają bezpośrednio ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (art. 11a ust. 1 pkt 4-6 oraz ust. 2-4 PDOP) oraz ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 23m ust. 1 pkt 4 oraz ust. 2-3 PDOF).

Na czym polegają powiązania kapitałowe i osobowe?

Na czym więc polegają powiązania? Po pierwsze na tym, że jeden podmiot wywiera znaczący wpływ na drugi (powiązania bezpośrednie) albo ten sam podmiot wywiera znaczący wpływ na inne podmioty (powiązanie pośrednie). Jeśli chodzi o powiązania pośrednie, to mogą one mieć charakter poziomy (powiązanie spółek-sióstr przez spółkę-matkę) lub pionowy (posiadanie udziałów w podmiocie poprzez posiadanie udziałów w innym podmiocie).

Opisany powyżej rodzaj powiązań charakterystyczny jest przede wszystkim dla spółek kapitałowych, przy czym wywieranie znaczącego wpływu odbywa się poprzez posiadanie bezpośrednio lub pośrednio co najmniej 25% udziałów w kapitale, 25% praw głosu w organach kontrolnych, stanowiących lub zarządzających, albo 25% udziałów lub praw w zyskach (stratach). Ponadto wywieranie znaczącego wpływu może też przejawiać się w faktycznej zdolności do wpływania na podejmowanie kluczowych decyzji gospodarczych przez dany podmiot lub poprzez pozostawanie w związku małżeńskim z osobami mającymi wpływ na zarządzanie czy kontrolę podmiotów gospodarczych. To samo dotyczy występowania pokrewieństwa lub powinowactwa do drugiego stopnia w stosunku do osób decyzyjnych w danym podmiocie.

Powiązania istotne z punktu widzenia cen transakcyjnych występują ponadto pomiędzy podatnikiem i jego zagranicznym zakładem, a w przypadku podatkowej grupy kapitałowej – pomiędzy spółką wchodzącą w skład grupy a jej zagranicznym zakładem.

Inny rodzaj powiązań wymienionych w ustawach podatkowych dotyczy spółek osobowych, gdzie powiązania odnoszą się do spółek i ich wspólników, a więc dotyczą transakcji na przykład pomiędzy spółką cywilną a jej wspólnikiem, spółką komandytową (lub komandytowo-akcyjną) a jej komplementariuszem, bądź spółką jawną a jej wspólnikiem.

Pozorność działań i struktury cyrkularne

Jak widać, mamy tu więc do czynienia zarówno z powiązaniami o charakterze kapitałowym, jak i osobowym, które w sposób naturalny tworzą się w praktyce gospodarczej, wynikając wprost z okoliczności i rodzaju transakcji, w której podmioty powiązane uczestniczą.

Ważne zastrzeżenie do charakteru powiązań zawarte jest w art. 11a ust. 4 PDOP (analogicznie art. 23m ust. 4 PDOF). Mowa w nim o takim rodzaju relacji między podmiotami, dla istnienia której nie ma uzasadnienia ekonomicznego. W związku z tym istnieje prawdopodobieństwo, że jej jedynym celem jest manipulowanie strukturą właścicielską lub tworzenie cyrkularnych struktur właścicielskich, a więc dochodzi do swoistego rodzaju pozorności działań. Taka pozorność działań wywiera istotny wpływ na ocenę transakcji kontrolowanej przez organ podatkowy.

Analiza i identyfikacja transakcji kontrolowanych

Jeśli analiza powiązań wykaże, że takie istnieją, kolejnym krokiem będzie analiza transakcji między podmiotami powiązanymi oraz ich wartości. Na tym etapie analizy należy ustalić, jakie rodzaje transakcji z podmiotami powiązanymi mają miejsce, przy czym – jeśli podmiotów powiązanych jest więcej – podziału na rodzaje transakcji należy dokonać dla każdego z tych podmiotów osobno.

Ustawy podatkowe wyróżniają następujące rodzaje transakcji: towarowe, finansowe, usługowe oraz inne niż te trzy wymienione. Analiza konkretnych transakcji nie powinna się jednak ograniczać tylko do tego ogólnego podziału. Powinna obejmować również ocenę, czy w obrębie na przykład transakcji usługowych można dokonać dalszego wyróżnienia ze względu na odmienny charakter usług. Ustawy podatkowe posługują się tu określeniem „jednorodnego charakteru transakcji”. W praktyce oznacza to, że należy prześwietlić charakter transakcji w ujęciu ekonomicznym – jej przedmiot, sposób realizacji oraz specyfikę. Dopiero te wszystkie czynniki pomogą ustalić, czy mamy do czynienia z jednym rodzajem, czy różnymi rodzajami usług. Takie wydzielenie transakcji jest bowiem kluczowe dla właściwego ustalenia limitów oraz sporządzenia dokumentacji cen transakcyjnych.

Limity cen transferowych – kiedy powstaje obowiązek?

Skoro o limitach mowa, jeśli mamy już wyodrębnione transakcje, następnym krokiem jest weryfikacja ich wartości. Jak już opisano wcześniej, weryfikacja wartości transakcji odbywa się na podstawie faktur, umów lub płatności w danym roku podatkowym, osobno dla przychodów i osobno dla kosztów. Wartość transakcji pomniejsza się o podatek VAT (w przypadku czynnych podatników VAT), a wyrażoną w walucie obcej przelicza się według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień realizacji operacji gospodarczej lub zawarcia umowy.

Jeśli chodzi o limity kwotowe dla transakcji jednorodnych, których przekroczenie generuje obowiązek sporządzenia dokumentacji cen transakcyjnych, to wyglądają one następująco:

• 10 mln zł – dla transakcji towarowej,
• 10 mln zł – dla transakcji finansowej,
• 2 mln zł – dla transakcji usługowej,
• 2 mln zł – dla transakcji pozostałych (innych niż wskazane powyżej).

Wartość transakcji kontrolowanej (a więc takiej, której warunki zostały ustalone w wyniku powiązań) ustala się na podstawie: wartości kapitału (pożyczki), wartości nominalnej (emisja obligacji), sumy gwarancyjnej (poręczenia i gwarancje), wartości przypisanych przychodów lub kosztów (zakład zagraniczny), łącznej wartości wkładów wniesionych do spółki niemającej osobowości prawnej (umowa takiej spółki) lub wartości właściwej dla danej transakcji w pozostałych przypadkach.

Jeśli wszystkie opisane powyżej procedury weryfikacyjne wykażą, że podmiot gospodarczy zobowiązany jest do sporządzenia dokumentacji cen transferowych, to powinien tego dokonać w terminie do końca dziesiątego miesiąca po zakończeniu roku podatkowego.

Opracowała: Ewa Łozińska, doradca podatkowy nr wpisu 12249, msadowski@eres.pl, tel. 503 158 828
#CenyTransferowe #LimityTransakcji #PodmiotyPowiązane #CIT #DokumentacjaPodatkowa