Współpraca w oparciu o kontrakty B2B to w wielu branżach (szczególnie IT, marketingu i usługach) rynkowy standard. Ryzyko związane z tym modelem rośnie jednak w bezprecedensowym tempie, a kontrole umów B2B stają się absolutnym priorytetem urzędników. Jak wynika z raportu Więcej kontroli pracodawców – praktyka ZUS i rozszerzone uprawnienia PIP | PwC, już w 2025 roku ZUS przeprowadził aż 31,1 tys. kontroli płatników, z czego rekordowe 91,3% zakończyło się stwierdzeniem nieprawidłowości (głównie w obszarze pozornego samozatrudnienia). Zmasowane działania z ubiegłego roku były jednak tylko rozgrzewką przed prawdziwym uderzeniem w przedsiębiorców w związku z nowo nabytymi uprawnieniami tym razem Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie kontroli i przekształcania umów B2B.

Od 8 lipca 2026 roku układ sił uległ całkowitej zmianie. Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) zyskała uprawnienie do wydania decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy bez konieczności kierowania sprawy do sądu. Dodatkowo, trójstronne porozumienie o wymianie danych między PIP, ZUS i KAS sprawia, że jedna wpadka kontrolna uruchamia bezlitosny efekt domina – ustalenia PIP z automatu przekładają się na gigantyczne zaległości w składkach ZUS i podatku dochodowym – oraz mogą generować kary z KKS.

Kontrole umów B2B: decydują fakty, a nie nazwa dokumentu

Dla urzędników nazwa umowy widniejąca na nagłówku nie ma dziś żadnego znaczenia. Liczy się to, jak współpraca wygląda w praktyce. Zgodnie z art. 22 Kodeksu pracy, zatrudnieniem na etacie jest wykonywanie pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w wyznaczonym przez niego miejscu i czasie. Jeśli te warunki są spełnione, PIP rekwalifikuje kontrakt z automatu.

Firmy często same dostarczają inspektorom dowodów przeciwko sobie, wpisując do umów cywilnoprawnych toksyczne klauzule. Najszybciej wychwytywane błędy to:

• Podporządkowanie i kierownictwo: Wpisywanie do kontraktu zwierzchników, obowiązku raportowania do „przełożonego” lub konieczności uzyskiwania akceptacji na przerwę w świadczeniu usług.
• Wyznaczone miejsce i czas pracy: Wymóg świadczenia usług w biurze firmy od 8:00 do 16:00, brak elastyczności i ścisła kontrola (np. logowania do VPN przypominające ewidencję czasu pracy).
• Płatne urlopy: Kamuflowanie urlopów wypoczynkowych pod eufemistyczną nazwą „płatnych przerw” w wymiarze 20 lub 26 dni roboczych.
• Brak ryzyka gospodarczego: Udostępnianie kontrahentowi służbowego sprzętu i samochodu bez umowy najmu, przy jednoczesnym braku odpowiedzialności finansowej wykonawcy za ewentualne błędy.

Bolesne koszty efektu domina (PIP, ZUS, KAS)

Gdy po 8 lipca 2026 r. PIP wyda decyzję o istnieniu stosunku pracy, konsekwencje uderzają w płynność finansową zleceniodawcy ze zmasowaną siłą. Oznacza to obowiązek uregulowania składek ZUS (zarówno w części finansowanej przez pracodawcę, jak i pracownika) oraz zaliczek na podatek dochodowy za cały zakwestionowany okres – nawet do 5 lat wstecz – oraz odsetek od tych zobowiązań publicznoprawnych. Dodatkowo jeśli KAS wykaże że działania przedsiębiorcy nosiły znamiona wykroczenia lub przestępstwa skarbowego to konsekwencje mogą być bardzo dotkliwe – wręcz destabilizujące funkcjonowanie twojej działalności.

Firma musi pokryć te gigantyczne koszty z własnej kieszeni, dopłacając jeszcze surowe odsetki za zwłokę. Dodatkowo „pracownik” zyskuje roszczenie o zapłatę za nadgodziny czy ekwiwalent za niewykorzystany urlop. Dla większości firm sektora MŚP taki scenariusz oznacza natychmiastowe bankructwo.

* Źródło danych statystycznych oraz informacji o rozszerzonych uprawnieniach PIP: Raport PwC Polska „Więcej kontroli pracodawców – praktyka ZUS i rozszerzone uprawnienia PIP”.

Opracował: Mikołaj Sadowski, mikosadowski@eres.pl, tel. kom. +48 571-600-114