Wprowadzenie fundacji rodzinnej do polskiego systemu prawnego w 2023 roku spotkało się z dużym zainteresowaniem środowiska biznesowego. Mechanizm ten miał w założeniu ułatwić wielopokoleniową sukcesję i chronić rodzimy kapitał przed rozdrobnieniem. Praktyka pokazała jednak, że część firm-fundacji zaczęła pełnić funkcję wehikułów do krótkoterminowej optymalizacji podatkowej. W odpowiedzi na to zjawisko Ministerstwo Finansów przygotowało projekt, który wprowadza nowe przepisy dla fundacji rodzinnych. Zmiany, których wejście w życie zaplanowano na 1 stycznia 2027 r., wymuszą przegląd funkcjonujących już podmiotów oraz modyfikację strategii tych, które dopiero mają powstać.

Jakie nowe przepisy dla fundacji rodzinnych obejmuje projekt?

Blokada szybkiej sprzedaży aktywów na 36 miesięcy

Jedną z najistotniejszych modyfikacji jest propozycja uzależnienia preferencyjnego opodatkowania od czasu posiadania majątku. Jeśli fundacja sprzeda wniesione udziały, akcje lub nieruchomości przed upływem 36 miesięcy (liczonych od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło wniesienie), transakcja zostanie opodatkowana na zasadach ogólnych. Mechanizm ten uszczelnia system, eliminując możliwość transferowania aktywów wyłącznie w celu ich zbycia bez zapłaty podatku dochodowego. Warto pamiętać, że rygor ten obejmie mienie wniesione od 2027 roku.

Wyższa stawka CIT przy wypłacie świadczeń

Projekt zakłada podniesienie podatku od świadczeń wypłacanych beneficjentom oraz środków przekazywanych w związku z likwidacją fundacji z obecnych 15% do 19%. Ustawodawca tłumaczy ten krok potrzebą zrównania obciążeń z rynkową stawką podatku od zysków kapitałowych.

Nowe zasady dla nieruchomości i spółek zagranicznych

Kolejne nowe przepisy dla fundacji rodzinnych dotyczą rynku nieruchomości oraz działań inwestycyjnych na arenie międzynarodowej. Zwolnienie z opodatkowania najmu zostanie prawdopodobnie zawężone do standardowego wynajmu lokali na cele mieszkaniowe. Działalność taka jak najem krótkoterminowy, prowadzenie aparthoteli czy udostępnianie powierzchni komercyjnych (biur, magazynów) ma podlegać opodatkowaniu. Dodatkowo fundacje zostaną objęte regulacjami o zagranicznych jednostkach kontrolowanych (CFC), co utrudni funkcjonowanie schematów wykorzystujących transparentne podatkowo podmioty zagraniczne do prowadzenia działalności operacyjnej.

Nowe przepisy dla fundacji rodzinnych to ułatwienia dla firm prowadzonych przez rodzeństwo

W przygotowywanym dokumencie znalazło się także rozwiązanie ułatwiające konsolidację majątku przez szersze grono rodzinne. Obecnie, gdy fundatorami są wspólnie bracia lub siostry, ich zstępni (np. bratankowie) podlegają przy wypłacie świadczeń obciążeniu podatkiem PIT w wysokości 10%. Projekt znosi tę niedogodność, nadając im status zrównany z najbliższą rodziną, a co za tym idzie – gwarantując pełne zwolnienie z podatku dochodowego. Stanowi to istotne ułatwienie dla firm, których naturalnym celem jest sprawne przekazanie biznesu kolejnemu pokoleniu z kilku gałęzi tej samej rodziny.

Nowe przepisy dla fundacji rodzinnych: czas na audyt i przygotowanie strategii

Planowane wejście w życie nowych przepisów na początku 2027 r. daje podmiotom niezbędny czas na rzetelną analizę i odpowiednie dostosowanie procedur. Aktywa wniesione do fundacji przed tą datą powinny w dużej mierze zachować prawo do funkcjonowania według pierwotnych reguł. Dlatego kluczowe kroki, takie jak wniesienie aportem nieruchomości czy udziałów, warto szczegółowo zaplanować i ewentualnie zrealizować do końca 2026 roku.

Z kolei struktury już aktywne czeka wnikliwy audyt prawno-podatkowy. Powinien on objąć m.in. weryfikację stanu udzielonych pożyczek, ocenę planów inwestycyjnych w obszarze nieruchomości oraz analizę relacji z podmiotami zagranicznymi. Nowelizacja nie eliminuje korzyści płynących z istnienia fundacji rodzinnych w Polsce. Uściśla jednak jej granice, przesuwając ciężar zdecydowanie w stronę długoterminowego wehikułu sukcesyjnego, zgodnie z pierwotnym, bezpiecznym założeniem tej instytucji.

Częste nowelizacje a pewność prawa i idea fundacji

Warto zauważyć, że proponowane regulacje w dużej mierze odpowiadają doświadczeniom innych krajów, które już wcześniej uszczelniały podobne systemy prawne. Może jednak budzić zdziwienie fakt, iż polski ustawodawca dostrzegł te luki dopiero teraz, zaledwie chwilę po wdrożeniu pierwotnej ustawy. Tak głębokie i częste nowelizacje budzą uzasadniony niepokój, ponieważ uderzają w fundamenty prowadzenia biznesu – zasadę pewności prawa oraz ochronę praw nabytych. Co więcej, godzą one bezpośrednio w szeroko rozumianą ideę fundacji rodzinnej – instytucji, która z definicji powinna opierać się na wieloletniej niezmienności, stabilności i przewidywalności, aby skutecznie chronić majątek przez kolejne pokolenia.

Opracował: Mikołaj Sadowski, mikosadowski@eres.pl, tel. kom. +48 571-600-114
#fundacjarodzinna #sukcesja #podatki #zmianywprawie #doradztwopodatkowe #CIT #PIT #biznes