Pakiet zmian upraszczających rozliczenia podatników w zakresie podatku od towarów i usług, znany jako SLIM VAT 3, wszedł w życie 1 lipca 2023 roku. Mimo późniejszych nowelizacji ustawy o VAT, zasadnicze rozwiązania wprowadzone pakietem SLIM VAT 3 pozostają aktualne i są na stałe stosowane w bieżących rozliczeniach VAT, wpływając bezpośrednio na to, jak funkcjonuje podatek VAT w firmie. W tym artykule omówione zostaną najważniejsze zasady i uproszczenia funkcjonujące dzięki SLIM VAT 3.

Wizualizacja koncepcyjna, wygenerowana z użyciem AI.

Zmiany dla małych podatników w SLIM VAT 3

Zgodnie ze zmianami w art. 2 pkt 25 lit. a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, zwanej dalej ustawą, za małego podatnika dzięki SLIM VAT 3 mogą uznać się podatnicy, u których wartość sprzedaży (wraz z kwotą podatku) nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym kwoty wyrażonej w złotych odpowiadającej równowartości 2 mln euro, a nie jak to było dotychczas – 1,2 mln euro.

Mały podatnik może korzystać z rozliczeń kwartalnych (w przypadku spełnienia wymogów) oraz rozpoznawać obowiązek podatkowy w VAT według metody kasowej. Oznacza to, iż obowiązek podatkowy jest rozpoznawany w momencie otrzymania zapłaty, natomiast przy transakcjach na rzecz podmiotów innych niż podatnicy VAT czynni – z dniem otrzymania zapłaty, nie później jednak niż 180. dnia, licząc od dnia wydania towaru lub wykonania usługi.

Obniżenie sankcji VAT oraz możliwość odstąpienia od jej wymierzenia

Zmiana w sankcjach to bezpośredni efekt wyroku TSUE z 15 kwietnia 2021 r. w sprawie C-935/19 (Grupa Warzywna), w którym zakwestionowano automatyzm polskich kar. Dotychczas zgodnie z art. 112b ust. 1 pkt 2, podatnik, w przypadku gdy nie złożył deklaracji podatkowej oraz nie wpłacił kwoty zobowiązania, zobowiązany był do uiszczenia dodatkowego zobowiązania podatkowego w sztywnej wysokości odpowiadającej 30% kwoty zaniżenia zobowiązania podatkowego lub zawyżenia zwrotu.

Przepisy SLIM VAT 3 wprowadziły miarkowanie stawek: dodatkowe zobowiązanie wynosi obecnie do 30%, a w przypadku złożenia deklaracji lub korekty po zakończeniu kontroli – do 20% (zamiast sztywnego 20%). Zgodnie z art. 112b ust. 2b organ podatkowy ma obowiązek brać pod uwagę okoliczności powstania nieprawidłowości, rodzaj i charakter naruszenia, a także stopień przyczynienia się podatnika do powstałego błędu oraz jego dotychczasową postawę. Ponadto na mocy art. 112b ust. 3 organ może w uzasadnionych przypadkach całkowicie odstąpić od wymierzenia sankcji.

SLIM VAT 3 a zasady stosowania kursu przeliczeniowego dla faktur korygujących

Dzięki dodaniu art. 31b ustawy o VAT uregulowano zasady przeliczania kursu waluty obcej dla faktur korygujących. Zasadą ogólną jest stosowanie kursu historycznego, czyli kursu waluty obcej przyjętego do rozliczenia faktury pierwotnej, a nie kursu z dnia wystawienia korekty.

Jednocześnie wprowadzono duże ułatwienie dla zbiorczych faktur korygujących (art. 31b ust. 3). Jeżeli podatnik udziela opustu lub obniżki ceny w odniesieniu do wszystkich dostaw dokonanych na rzecz danego odbiorcy w danym okresie, może zastosować jeden kurs średni NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wystawienia faktury korygującej, zamiast odrębnie przeliczać każdą fakturę pierwotną.

Korekta deklaracji w procedurze OSS i IOSS

Podatnicy, którzy korzystali z procedur OSS lub IOSS, mogą znaleźć się w sytuacji, w której mimo zakończenia uczestnictwa w tych procedurach są zobowiązani złożyć korektę deklaracji. Zgodnie z zapisami SLIM VAT 3 dana im została możliwość złożenia korekty bezpośrednio do państwa konsumpcji.

Rezygnacja z obowiązku drukowania dokumentów fiskalnych w SLIM VAT 3

Dzięki SLIM VAT 3 wprowadzono możliwość rezygnacji z obowiązku drukowania dokumentów fiskalnych przez podatników korzystających z kas rejestrujących online oraz kas wirtualnych. Podatnik ma wybór: może prowadzić dokumentację w tradycyjnej formie papierowej albo wystawiać i przechowywać raporty fiskalne (dobowe i miesięczne) wyłącznie w postaci elektronicznej.

Zmiany w sprzedaży mieszanej wprowadzone przez SLIM VAT 3

Zgodnie z art. 90 ust. 10 pkt 1 ustawy o VAT podatnik wykonujący czynności opodatkowane i zwolnione z VAT ma prawo uznać, że proporcja odliczenia wynosi 100%, jeżeli spełnione są łącznie dwa warunki:

• Proporcja odliczenia przekroczyła u niego 98%, oraz
• Kwota podatku naliczonego niepodlegająca odliczeniu w skali roku była mniejsza niż 10 000 zł (wcześniej limit ten wynosił zaledwie 500 zł).

Pozwala to podatnikom wykonującym w ramach działalności czynności opodatkowane i marginalnie zwolnione z VAT na odliczenie całej kwoty podatku naliczonego od zakupów mieszanych.

WNT oraz zmiany w korektach WDT w ramach SLIM VAT 3

Poprzez SLIM VAT 3 zniesiono obowiązek posiadania faktury w terminie 3 miesięcy przy odliczaniu podatku naliczonego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów (WNT). Odliczenie podatku naliczonego następuje w tym samym okresie rozliczeniowym, w którym powstał obowiązek podatkowy z tytułu podatku należnego. Należy jednak pamiętać, że odliczenie to nie następuje bezwarunkowo – nadal muszą zostać spełnione ogólne przesłanki z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT (zakupiony towar musi służyć działalności opodatkowanej). Najważniejsze jednak, że w przypadku gdy faktura zakupowa nie zostanie dostarczona w ciągu 3 miesięcy, podatnik nie traci już prawa do odliczenia i nie musi dokonywać wstecznej korekty.

Dodatkowo wprowadzone zostały zmiany regulujące wykazywanie wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów (WDT) w art. 42 ust. 12a ustawy o VAT. Celem nowelizacji było odejście od wcześniejszych, nadmiernie sformalizowanych procedur, które wymuszały korygowanie rozliczeń w rozbiciu na różne okresy rozliczeniowe. Dotychczas, gdy podatnik nie otrzymał na czas dokumentów potwierdzających wywóz towarów, musiał wykazać transakcję ze stawką krajową (np. 23%), a po późniejszym otrzymaniu dokumentów korygował deklarację za okres dostawy ze stawką 0% i odrębnie zerował podatek krajowy. Przepisy SLIM VAT 3 uprościły ten mechanizm: po otrzymaniu dokumentów podatnik wykazuje stawkę 0% za okres, w którym powstał obowiązek podatkowy, dokonując symetrycznej korekty stawki krajowej w tym samym pliku JPK.

Odpowiedzialność solidarna podatnika i faktora

Dzięki zmianom zawartym w SLIM VAT 3, a dokładniej w art. 108a ust. 5 i 6 ustawy, w przypadku gdy przedsiębiorca decyduje się na zmianę faktora lub refinansowanie, dotychczasowy faktor może dokonać przelewu kwoty VAT bezpośrednio na rachunek VAT nowego faktora, pomijając przelew na rzecz dostawcy, do którego zobowiązany był dotychczasowo. Ułatwia to płynność i obrót wierzytelnościami w procedurze podzielonej płatności.

Dostęp do wiedzy podatkowej: WIS, WIA, WIT i WIP w SLIM VAT 3

Poprzez SLIM VAT 3, dzięki wyznaczeniu jednego organu właściwego do wydawania wiążących informacji – Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej – dokonana została konsolidacja wydawania rozstrzygnięć. Dotyczy to czterech kluczowych instrumentów ochronnych:

• WIS (Wiążąca Informacja Stawkowa): potwierdza prawidłową stawkę podatku VAT dla towaru lub usługi;
• WIA (Wiążąca Informacja Akcyzowa): określa klasyfikację i opodatkowanie wyrobów akcyzowych;
• WIT (Wiążąca Informacja Taryfowa): potwierdza właściwy kod celny towaru w taryfie celnej;
• WIP (Wiążąca Informacja o Pochodzeniu towarów): poświadcza reguły pochodzenia towaru w handlu międzynarodowym.

Ujednolicone zostały również przepisy dotyczące ich wydawania i stosowania, a co najważniejsze – zniesiona została opłata związana z wnioskiem o wydanie WIS, która dotychczas wynosiła 40 zł.