CENY TRANSFEROWE – OGÓLNE POJĘCIA, DOKUMENTY, TERMINY, SANKCJE

Baza wiedzy

2023-12-23

CENY TRANSFEROWE – OGÓLNE POJĘCIA, DOKUMENTY, TERMINY, SANKCJE

W obrocie gospodarczym nierzadko dochodzi do sytuacji, gdy transakcja przeprowadzana jest przed podmioty w ten czy inny sposób powiązane ze sobą. Transakcje te – ich zasadność, warunki, sposób przeprowadzenia – budzą szczególne zainteresowanie organów podatkowych, zarówno na gruncie prawa międzynarodowego jak i lokalnego. Z punktu widzenia prawa międzynarodowego, transakcje między podmiotami powiązanymi są istotne ze względu na ryzyko zaniżenia podstawy opodatkowania lub wręcz próby uniknięcia opodatkowania w transakcjach transgranicznych.  Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) przedstawiła raport z rekomendacjami działań, jakie powinny podjąć państwa w celu zapobiegania unikaniu opodatkowania i przenoszeniu zysków do rajów podatkowych (określany jako Projekt BEPS od ang. Base Erosion and Profit Shifting). W równym stopniu zasadność i warunki przeprowadzenia transakcji między podmiotami powiązanymi (zwłaszcza w zakresie ustalonych cen)  są przedmiotem zainteresowania lokalnych organów podatkowych. Na czym więc polega problem, ryzyko w przypadku transakcji z podmiotami powiązanymi?

Po pierwsze, występowanie powiązań między podmiotami (opisanych w części KTO SPORZĄDZA DOKUMENTACJĘ CEN TRANSFEROWYCH – DEFINICJE POWIĄZAŃ I LIMITY TRANSAKCJI) może skutkować pewnymi obowiązkami podatkowymi. W sytuacji, gdy  powiązania pomiędzy stronami transakcji wywierają wpływ na cenę, wynagrodzenie, wynik finansowy czy wskaźnik finansowy transakcji, mamy do czynienia z cenami transferowymi (zamiennie stosowane jest również pojęcie cen transakcyjnych). Dodatkowo ustawy o podatku dochodowym wprowadzają definicję transakcji kontrolowanej, a więc takiej, której warunki zostały ustalone w wyniku powiązań. Transakcję kontrolowaną identyfikuje się na podstawie rzeczywistych zachowań stron transakcji, zaś jej wartość określa się na podstawie otrzymanych lub wystawionych faktur dotyczących danego roku podatkowego, umów lub innych dokumentów (gdy faktura nie została wystawiona lub w przypadku transakcji finansowych), otrzymanych lub przekazanych płatność (gdy nie jest możliwe określenie wartości transakcji na podstawie faktur czy umów). W myśl ustaw o podatku dochodowym występowanie powiązań między podmiotami wywołuje skutek w postaci transakcji kontrolowanej i ceny transakcyjnej, a tym samym może generować obowiązki podatkowe, o których będzie mowa dalej.

Po drugie, ceny transferowe powinny być ustalane na warunkach, jakie ustaliłyby między sobą podmioty niepowiązane (zasada arm’s lenght). Jeśli warunki te różnią się organ podatkowy określa dochód (stratę) podatnika bez uwzględniania warunków wynikających z powiązań, przy czym przesłanką samodzielnego ustalenia dochodu (straty) podatnika przez organ podatkowy powinno być uzasadnione przekonanie, że kierując się racjonalnymi ekonomicznymi pobudkami podmioty nie mające powiązań nie zawarłyby transakcji na określonych warunkach. Podstawą oszacowania dochodu (straty) podatnika przez organ podatkowy nie może być natomiast trudność weryfikacji ceny transferowej przez organ podatkowy czy brak porównywalnych transakcji występujących pomiędzy podmiotami niepowiązanymi w porównywalnych okolicznościach.

Jakie więc konkretne  skutki dla podatników rodzi występowanie powiązań? Przeanalizujmy to po kolei od najmniejszego do największego zakresu tych obowiązków.

  1. Informacja ORD-U

Na podstawie art. 82 § 1 Ordynacji podatkowej, osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą są obowiązane do sporządzenia i przekazywania – bez wezwania przez organ podatkowy – informacji o umowach zawartych z nierezydentami w rozumieniu przepisów prawa dewizowego.  Jak czytamy z kolei w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 24 grudnia 2002r. w sprawie informacji podatkowych, informację ORD-U o umowach z nierezydentami przekazuje się, jeśli strony tych umów są ze sobą bezpośrednio lub pośrednio powiązane (chodzi o udział w zarządzaniu lub kontroli albo posiadanie co najmniej 5% kapitału) oraz umowy te zawarte zostały w danym roku podatkowym,  a suma należności/zobowiązań z tych umów przekroczyła 300 000 EUR (dla jednego nierezydenta). Informację przesyła się w terminie 3 miesięcy od zakończenia  roku podatkowego. Sankcją za niezłożenie informacji, zgodnie z art. 80 kodeksu karnego skarbowego jest kara grzywny w wysokości do 120 stawek dziennych.

  1. Informacja o cenach transferowych TPR-C/TPR-P

Podmioty dokonujące transakcji opisanych w art. 11n pkt 1-2 i 10-12 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (art. 23z pkt 1-1a i 9-11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych), a więc transakcji wyłącznie między podmiotami krajowymi lub wyłącznie z położonymi na terytorium RP  zagranicznymi zakładami lub polegających na „refakturowaniu” kosztów lub stanowiących usługi o niskiej wartości dodanej lub dotyczących pożyczek (kredytów, emisji obligacji) są zobowiązane do sporządzenia i przekazania naczelnikowi urzędu skarbowego informacji o cenach transferowych.  Informacja ta zawiera ogólne dane finansowe podmiotu oraz informacje dotyczące podmiotów powiązanych i transakcji kontrolowanych.  Informację przekazuje się w terminie jedenastu miesięcy od zakończenia roku podatkowego, przy czym dla roku podatkowego rozpoczynającego się po 31 grudnia 2021, termin złożenia TPR-C/TPR-P został wydłużony do 31 stycznia 2024 ( w przypadku, gdy termin pierwotny upływał w okresie od 30 listopada 2023 do 31 grudnia 2023). Sporządzenie TPR-C/TPR-P zwalnia z obowiązku sporządzenia informacji ORD-U, z wyjątkiem zrealizowanych w trakcie roku transakcji z podmiotami mającymi miejsce zamieszkania,  siedzibę, zarząd w kraju lub na terytorium stosującym szkodliwą konkurencję podatkową (art. 82 §1c Ordynacji podatkowej obowiązujący od 1 stycznia 2022).

  1. Lokalna dokumentacja cen transakcyjnych (local file)

Kolejnym obowiązkiem wynikającym z powiązań może być konieczność sporządzenia lokalnej dokumentacji cen transakcyjnych (local file). Szczegóły na temat sporządzenia tej dokumentacji zawarte są w części LOKALNA DOKUMENTACJA CEN TRANSAKCYJNYCH.

W tym miejscu warto tylko napomknąć o tym, że podatnik zobowiązany jest sporządzić dokumentację lokalną w ciągu dziesięciu miesięcy od zakończenia roku podatkowego , a w przypadku wezwania przez organ podatkowy przedstawić mu dokumentację w ciągu 14 dni od doręczenia żądania. W przypadku sporządzenia dokumentacji lokalnej zwiększa się zakres informacji zawartych w TRR-C/TPR-P, gdyż oprócz elementów wymienionych powyżej w pkt 2, powinna ona również zawierać określenie zastosowanych w transakcjach kontrolowanych metod wyceny, dane finansowe podmiotu, a także oświadczenie, że lokalna dokumentacja została sporządzona  zgodnie ze stanem rzeczywistym, a ceny transferowe ustalane zostały na warunkach rynkowych, tj. takich, jakie ustaliłyby między sobą podmioty niepowiązane.

  1. Grupowa dokumentacja cen transakcyjnych (master file) i Country-by-Country Reporting

W przypadku podmiotów należących do grup kapitałowych, oprócz obowiązku sporządzenia własnej lokalnej dokumentacji, może wystąpić również obowiązek posiadania grupowej dokumentacji cen transferowych (master file). Dokumentację tę podatnik powinien otrzymać w ciągu dwunastu miesięcy od zakończenia roku podatkowego (szczegóły w części GRUPOWA DOKUMENTACJA CEN TRANSAKCYJNYCH).

W przypadku grup kapitałowych, których skonsolidowane sprawozdanie wykazuje za rok obrotowy przychody w wysokości 750 000 000 EUR (lub 3 250 000 000 PLN) istnieje również obowiązek przygotowania tzw. Country-by-Country-Reporting (CBC-R). Raportowanie to zostało wprowadzone w ramach wspomnianego powyżej Projektu BEPS i ma na celu zapobieganie nadużyciom podatkowym, w szczególności transferom zysków do rajów podatkowych. CBC-R zawiera nie tylko informacje o podmiotach wchodzących w skład grupy kapitałowej, ale także dane o wielkości prowadzonej przez grupę działalności, wielkości zrealizowanych przychodów czy miejscach prowadzenia działalności. O ile sam CBC-R przygotowywany jest przez podmiot w grupie kapitałowej odpowiedzialny za sporządzenia skonsolidowanego sprawozdania (w ciągu 12 miesięcy od zakończenia roku podatkowego grupy kapitałowej), o tyle na wszystkich podmiotach należących do tej grupy spoczywa obowiązek przekazania do naczelnika urzędu skarbowego informacji CBC-P, w której wskazuje się podmiot w grupie odpowiedzialny za przygotowanie Country-by-Country-Reporting (art. 86 ust. 1 z dnia 9 marca 2017 roku o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami). Zawiadomienia CBC-P przekazuje się w terminie trzech miesięcy od zakończenia roku podatkowego, zaś kara za nie złożenie tego zawiadomienia może sięgać nawet 1 mln PLN.

Podsumowując, w przypadku wystąpienia powiązań z partnerami transakcji, zakres dodatkowych obowiązków podatkowych może mieć rozpiętość od zera do maksimum w postaci informacji ORD-U, TPR-C/TPR-P, dokumentacji lokalnej, dokumentacji grupowej aż do Country-by-Country-Reporting.

Autor: Ewa Łozińska doradca podatkowy  12249, tel. +48 510 854 319, e-mail: elozinska@eres.pl

Zapisy na konsultacje: https://eres.pl/konsultanci/